Kriya yoga

‘Je hebt een draagbaar paradijs in je,’ schreef Yogananda. Volgens deze grondlegger van de Kriya Yoga heb je met deze stroming - die van goeroe op leerling wordt overgedragen - de sleutel van dat paradijs in je hand.

Tekst: Marjolein Seegers, beeld: Jake Clennell

Invloedrijke yogi

Halverwege de jaren zestig las popidool Elvis Presley het boek Autobiografie van een yogi, waarin Paramhansa Yogananda vertelt over zijn inwijding in Kriya Yoga. Elvis vond het een openbaring. Hij was zoekende, zat vol vragen over de dood en het hogere en was vervuld van twijfels over zijn gejaagde leven en de motieven van de talloze bewonderaars om hem heen. In Yogananda’s Autobiografie vond hij de spiritualiteit die hij in zijn omgeving miste. Hij wilde er meer van weten en bezocht Yogananda’s opvolgster, Daya Mata. Elvis raakte ervan overtuigd dat Kriya de wending was die zijn leven moest nemen. Hij moest en zou ingewijd worden, en bood Daya Mata daartoe zo veel geld als ze maar zou willen. Zij weigerde. Als hij meer van Kriya wilde weten, moest hij studeren, net als iedereen.
En hij deed zijn best. Elvis bracht vele bezoeken aan zijn spiritueel leidster en verslond stapels boeken... Tot zijn manager het hem verbood.

Karma

In haar vriendelijke terechtwijzing aan Elvis raakte Daya Mata de kern van Kriya. De naam, afkomstig uit het Sanskriet, is opgebouwd uit ‘Kri’ – ‘handelen’, en ‘ya’ – ziel. Het betekent zoiets als ‘werken aan’, ‘actief streven’, en in die zin hebben alle yogastromingen Kriya in zich. Door het doen van kriya’s – bepaalde opeenvolgingen van houdingen – leer je rust te vinden, los te komen van je ego, van invloeden van de wereld om je heen, of bijvoorbeeld van lichamelijke belemmeringen.
Kriya is echter ook de naam voor een specifieke yogamethode, die ervan uitgaat dat iedereen belast is met een karma uit vorige levens. Door middel van yoga en meditatie kun je dat karma neutraliseren. Als je de krachtige Kriyatechniek gebruikt, kun je die neutralisatie veel sneller bereiken.

Bevrijding en eenheid

Volgens de goeroe, of Guruji, zoals hij respectvol door zijn leerlingen wordt genoemd, is het lichaam de poort naar de ziel. Die poort moet open en dit gebeurt niet door te forceren of door in een slappe houding af te wachten, maar door met uiterste aandacht en nauwkeurigheid yoga te beoefenen. Tijdens het uitvoeren van houdingen ontstaat evenwicht, tussen links en rechts, onder en boven, achter en voren, tot in elke vezel, elke spier en elk gewricht. Er ontstaat evenwicht tussen lichaam en geest, tussen ratio en gevoel, tussen de linker- en rechterhersenhelft.
De Nederlandse Iyengar docente Berber Schönholzer (49) legt uit waarom alignment daarin een sleutelwoord is: ‘In lijn brengen betekent dat alle lagen van een persoon samenwerken, zowel het fysieke lichaam als het emotionele, mentale en spirituele lichaam. Wanneer je met uiterste aandacht en nauwkeurigheid in een houding staat, breng je die verschillende lagen in lijn en in harmonie. Dan ben je helemaal in het hier en nu.’ Schönholzer geeft onder andere les op het Java-eiland in Amsterdam Zeeburg en is lid van de examencommissie van de B.K.S. Iyengar Yoga Vereniging Nederland.

Openbaring van Kriya

Jammer voor Elvis, maar inwijding in Kriya is niet te koop. Je kunt er geen diploma voor halen en er is geen handboek voor. Het is niet toegestaan om de technieken openbaar te maken en de traditie wordt dan ook voornamelijk van leraar op leerling overgedragen.
Aanvankelijk kon je alleen in Kriya worden ingewijd als je niet langer verbonden was aan de maatschappelijke wereld. In de negentiende eeuw veranderde dat. Babaji, een naar verluid onsterfelijke goeroe die al duizenden jaren in de Himalaya huist, verscheen aan een Indiase accountant, Lahiri genaamd. Deze kreeg de opdracht om de Kriya Yoga te verspreiden. Lahiri, die vrouw en kinderen had, meende dat het voor het loslaten van al het tastbare niet nodig is om systematisch van alle zingenot en van je gezin af te zien. Andersom vond hij ook dat ascetisch leven niet garandeert dat je je geestelijk kunt onthechten van de wereld. Hij bepleitte dat iedereen in Kriya ingewijd kon worden.

Meer yogastijlen

De schatkaart van Vijñāna

Tradities en moderne yogapraktijk komen samen in Vijñāna yoga.
Kripalu yoga

Een yogastijl waarin vrijwel alles mag – maar wel met mededogen.
Anusara yoga

Iedereen blij en dan ook écht blij – dat is het doel van Anusara yoga.
Jivamukti yoga

De favoriete yoga stroming van bekende Amerikanen.
Iyengar yoga

Precisie en concentratie zijn sleutelwoorden binnen Iyengar yoga.

Kriya wereldwijd

Onder Lahiri’s leerlingen bevonden zich de ouders van Yogananda. Deze beschrijft in zijn Autobiografie met de nodige humor zijn opstandige jeugd tegenover zijn vader die pertinent niet wilde dat hij monnik werd. Maar de onsterfelijke goeroe Babaji had al voorspeld dat hij Kriya naar het Westen zou brengen, en zo gebeurde. In de jaren twintig stichtte Yogananda in Los Angeles de Self-Realization Fellowship. Anno 2007 zijn er wereldwijd afdelingen, maar ook diverse andere stromingen die het gedachtegoed van Kriya verspreiden.

Energetische zweven

Bij Kriya Yoga spreken de energetische oefeningen het meest tot de verbeelding. Yogananda ontwikkelde een serie van 39 oefeningen die het lichaam stukje bij beetje ‘opladen’. Ervaren beoefenaars kunnen zo niet alleen hun lichaam beïnvloeden, maar ook hun geest. Sommige yogi’s zouden kunnen zweven, ziektes uit kunnen bannen of op twee plaatsen tegelijk kunnen zijn.
Naast de energetische oefeningen omvat Kriya chakragerichte meditatie en chanting. Je kunt binnen diverse yogastromingen onderdelen uit Kriya volgen. In Vinkeveen geeft docente Josine van Verseveld (53) lessen: ‘Daarin combineer ik anderhalf uur yoga met een half uur meditatie.’ Van Verseveld is een van de drijvende krachten achter Ananda Nederland, dat in acht plaatsen meditatiegroepen heeft en Kriya-activiteiten organiseert. Wat haar vijf jaar geleden zo aansprak in Kriya Yoga, is de verbondenheid met de goeroe. ‘Al eerder werd ik geraakt door Yogananda’s liefdevolle uitstraling op een foto. Mijn dochter was ernstig ziek en ik vond voor ons beiden bij Yogananda een rustplek. Ik hield me al vanaf mijn twintigste bezig met transcendente meditatie, maar miste daarin iets. Het stromen van lichaamsenergie, de verbondenheid met andere toegewijden. Yogananda’s boek, waarin hij vertelt hoe hij zijn weg naar Kriya vond, ontroerde me en voelde voor mij als thuiskomen. Toen na mijn dochter ook mijn man overleed, ervaarde ik zijn steun. Zijn “aanwezigheid” sterkte me, bracht me acceptatie en kalmte.’

Voor iedereen

‘Wat mij aanspreekt is het universele karakter en het respect voor alle religies,’ vertelt Van Verseveld. Christenen, hindoes, moslims en ‘heidenen’, ze kunnen allemaal terecht bij Kriya, dat ervan uitgaat dat het – welke naam je ook aan je overtuiging geeft – om dezelfde soort spirituele beleving gaat. Je vindt bij Ananda-groepen alle soorten mensen, zowel mannen als vrouwen, van alle leeftijden.
In het Italiaanse stadje Assisië bevindt zich het door Swami Kriyananda geleidde Europese moedercentrum van Ananda. Je kunt er diep in de geheimzinnige wereld van Kriya duiken. Maar ook praktische cursussen volgen, zoals spirituele fitness, conversatie en vegetarisch koken. Jan Lotichius (47), door Kriyananda aangewezen om groepen te leiden: ‘De laatste jaren is er een ontwikkeling naar openheid. Dat vind ik heel goed. Managers kunnen evenveel hebben aan een cursus ego loslaten als fanatieke yogi’s. We zijn niet meer een gesloten gemeenschap, maar staan midden in de maatschappij.’

Meer weten over Kriya yoga?

Yogananda – Autobiografie van een yogi (Uitgeverij Ank-Hermes, € 24,50)
www.yogananda.nl Ananda Nederland.
www.georgelangenberg.com/yoga Informatie over Kriya Yoga.
www.ananda.it Ananda Europa en retreatcentrum.