In slaap vallen, loslaten, wegzakken. En dan – uren later – weer wakker worden, met een helder hoofd en een uitgerust lichaam. Als het lukt, voelt slaap als een klein wonder. Maar voor veel mensen is goed slapen allesbehalve vanzelfsprekend. Piekeren, onrust, stress of lichamelijke veranderingen houden ons wakker.

Wat kun je doen om je nachtrust te ondersteunen, zónder slaap te forceren? En hoe helpt yoga – en vooral rust – je daarbij? Twee slaapexperts delen hun inzichten én praktische handvatten.

Wonder van een goede nachtrust

Waarom slaap zo essentieel is

Tijdens je slaap lijkt het alsof je niets doet, maar onder de oppervlakte gebeurt van alles. Je lichaam herstelt zich, je immuunsysteem krijgt onderhoud, emoties worden verwerkt en je brein ordent herinneringen. Wat ’s avonds zwaar voelt, ziet er ’s ochtends vaak lichter uit – simpelweg omdat je hebt geslapen.

Goede slaap ondersteunt:

  • je mentale veerkracht
  • je concentratie en geheugen
  • je emotionele balans
  • je fysieke herstel

Juist daarom raakt slecht slapen ons zo diep.

Wanneer slapen niet vanzelf gaat

Slecht slapen kan allerlei oorzaken hebben: een snurkende partner, hormonale veranderingen, stress, piekergedachten, warmte of een onprettig matras. Vaak zoeken we de oplossing in praktische tips: vaste bedtijden, minder koffie, geen schermen voor het slapengaan. Dat helpt soms. Maar niet altijd. Journalist Bregje Hofstede verwoordt het scherp in haar boek De slaap vatten: “Slapeloosheid vraagt niet om de juiste kruidenthee, maar om een eerlijke blik op ons leven.”

Soms ligt de sleutel niet in de nacht, maar in hoe je je dagen leeft.

Bestaat er een quick fix voor beter slapen?

Nee. En dat is misschien wel het belangrijkste om te accepteren. Er is geen universele oplossing die voor iedereen werkt. Wat wél bewezen effectief is bij chronische slapeloosheid, is cognitieve gedragstherapie bij insomnie (CGT-I). Dit is de best onderzochte en meest duurzame behandeling voor langdurige slaapproblemen. Daarnaast helpt het om je slaapomgeving op orde te hebben:

  • een koele, donkere slaapkamer
  • zo min mogelijk geluid
  • een matras en kussen die bij je passen

Maar zelfs dan geldt: slaap laat zich niet afdwingen.

Wanneer spreek je van slecht slapen?

Hoeveel slaap je nodig hebt, verschilt per persoon. De belangrijkste graadmeter is hoe je je overdag voelt.

Signalen van onvoldoende slaap kunnen zijn:

  • aanhoudende vermoeidheid
  • concentratieproblemen
  • somberheid of angst
  • het gevoel ‘in een mist’ te leven

Word je ’s nachts wakker of lig je lang te woelen, maar functioneer je overdag goed? Dan is er niet per se sprake van een slaapprobleem – al kan het wel onrust geven.

Wakker liggen is menselijk: het idee van een waakplan

De verwachting dat we acht uur onafgebroken moeten slapen, is relatief modern. Tot zo’n tweehonderd jaar geleden sliepen mensen vaak in twee delen, met een periode van waken ertussen.

Misschien helpt het om ’s nachts wakker zijn minder als probleem te zien, en meer als moment van rust. Zeker naarmate we ouder worden:

  • slapen we lichter
  • worden we sneller wakker
  • verschuift ons slaapritme

Een waakplan kan helpen: wat doe je als je wakker ligt? Bijvoorbeeld rustig ademen, een zachte yogahouding, meditatie of een paar bladzijden lezen.

Pas op voor slaapstress

Te veel bezig zijn met ‘goed slapen’ kan juist averechts werken. Er bestaat zelfs een naam voor: orthosomnia – een obsessie met perfecte slaap, vaak gevoed door slaapapps en wearables. Wie zijn slaap voortdurend meet en beoordeelt, kan onbedoeld extra onrust creëren. Soms is er medisch gezien weinig aan de hand, maar wordt de stress rondom slaap het probleem.

Rust als poort naar slaap – volgens Rob de Ron

Slaaponderzoeker en yoga-nidra-docent Rob de Ron ziet rust als de sleutel: “Rust is de poort naar slaap – en rust kun je oefenen.”

Volgens Rob begint goed slapen niet ’s avonds, maar overdag.

Praktische slaapondersteunende stappen:

  • Werk in blokken van ±45 minuten, gevolgd door 5 minuten pauze
  • Neem één of twee keer per dag een langer rustmoment
  • Oefen bewuste ontspanning, zoals yoga nidra
  • Vermijd prikkels; kies voor zachte geluiden of stilte

Rust nemen betekent ook ruimte geven aan onrust. Gedachten mogen er zijn – zonder dat je ze hoeft op te lossen. ’s Avonds geldt hetzelfde: stap bewust uit de stroom van activiteiten. Verwacht niet dat je na een drukke dag direct kunt slapen zonder overgang.

Meer informatie vind je op slaapcursus.nl.

Leren omgaan met slapeloosheid – volgens Irma Leijten

ACT-therapeut Irma Leijten werkt met mensen die slecht slapen door stress of burn-out. Haar benadering is mild en realistisch: “Het doel is niet om slaap af te dwingen, maar om anders met wakker liggen om te gaan.”

Binnen Acceptance & Commitment Therapy (ACT) leer je:

  • gedachten te zien als gedachten (niet als feiten)
  • milder te reageren op jezelf
  • spanning te verminderen door acceptatie

Een cliënt gaf haar kritische stem een naam en beeld – en kon er zelfs om lachen. Daardoor verloor de stem zijn macht. Meer rust in de nacht leidt vaak vanzelf tot betere slaap. Maar ook hier geldt: je kunt het niet forceren.

Wees lief voor je slaap

Slaap blijft iets wonderlijks. Hoe harder we proberen haar te controleren, hoe sneller ze zich terugtrekt. Wat helpt, is zachtheid. Voor jezelf. Voor je ritme. Voor je nachten. Creëer rust overdag. Verzacht je avonden. En als het niet lukt: weet dat je niet stuk bent. Soms is goed slapen geen kwestie van oplossen, maar van leren meebewegen.